Cornelius en Haardergaank

Verering van de H. Cornelius en Haardergaank
Klik hier voor het programma van de Haardergaank 2011.
BORGHAREN EN CORNELIUS.

In Borgharen bestaat al eeuwenlang een verering van de H. Cornelius, waardoor deze plaats bij Maastricht fungeert als bedevaartplaats. Zo goed als zeker kunnen we aannemen dat deze verering is meegekomen met Franse militairen die rondom Maastricht gelegerd waren. Voor velen zal het vreemd voorkomen dat de Corneliuskerk van Borgharen in het verleden toegewijd was aan de H. Martinus, maar dit had te maken met het gegeven dat alle bekende oversteekplaatsen van de Maas in Limburg de H. Martinus als patroon hebben. Ook ligt hier een relatie met de kerstening van deze streken in de Frankische tijd.

Deze patronage vinden we o.a. ook in Eijsden, Gronsveld, Wijck, Itteren, Born, Beegden, Neer, Tegelen, Venlo en Gennep. Eerst in 1980 is de naam van de parochiekerk van Borgharen omgedoopt in H. Cornelius. Door de H. Martinus is Borgharen verbonden met veel Limburgse parochies. Historisch gezien wordt aangenomen dat de Corneliusverering via Duitsland en Borgharen zijn weg in Nederland gevonden heeft. Vooral in Noord Brabant, met name in het bisdom Breda, zijn veel plaatsen met een Corneliusdevotie.

De eerste kerk en de parochie van Borgharen dateren vermoedelijk uit de Frankische tijd, omstreeks de achtste eeuw. De Cornelius-verering dateert in Borgharen, zoals wordt aangenomen, uit de middel-eeuwen. Met zekerheid echter vanaf de 18e eeuw. Het houten beeld van de H. Cornelius is uit de deze tijd. De reliek uit het gebeente van de H. Cornelius is geauthentificeerd door de ordinarius van Roermond op 9 augustus 1773.

WIE IS NU DEZE H. CORNELIUS?
De H. Cornelius stamt uit het geslacht van de Cornély en was paus van 251 tot 253. Hij was paus in een voor de christenen zeer moeilijke tijd. De romeinse keizer wilde de staatsgodsdienst herstellen om daardoor zijn invloed te hernieuwen.

De christenen waren hierbij een hindernis, die vernietigd moest worden. Vele christenen stierven met hun paus de marteldood. Na een lange periode zonder paus werd Cornelius door de geestelijkheid van Rome tot paus gekozen. Hij stond bekend als een zachte en verzoeningsgezinde man. Hij verdedigde krachtdadig en met ijver het geloof en werd hierom door de keizer als staatsgevaarlijk verbannen. Vanuit het verbanningsoord zette hij zijn strijd voor het geloof voort. Door het harde leven stierf hij in 253 in Centum-cellae, het huidige Civitavechia. Hij werd begraven in de catacombe van Calixtus. Zijn sterfdag vieren wij op 16 september. De relieken van de H. Cornelius zijn naar onze streken gekomen via Kornelimunster in het Rijnland. Vanaf deze tijd zijn ook vele genezingen en andere wondertekenen bekend op voorspraak van de H. Cornelius.

Cornelius wordt afgebeeld als paus met kruis en tiara, maar ook met een zwaard, als verdediger van het geloof en met een hoorn, als brenger van heil. Om deze laatste afbeelding wordt hij ook vereerd als patroon van het hoornvee. Vooral bekend is het aanroepen van Cornelius bij vallende ziekte, gangreen, krampen, stuipen, onrust, zenuwziekten, zenuwaandoeningen, overspannenheid, en gehoorstoornissen.

Vaak zien we Cornelius afgebeeld op een prentje met erbij de tekst: “Waakt, staat vast in het geloof, gedraag U manhaftig, wees sterk!” (1 Kor.16,13). Ook is nog bekend dat er gildes, broederschappen en altaren toegewijd zijn aan de H. Cornelius. Naast Borgharen bij Maastricht kunnen als bijzondere plaatsen van de verering van Cornelius genoemd worden: Kornelimunster bij Aken, Heerlerheide, Geleen Lutterade, Achtmaal (NB) en Carnac in Bretagne.

DE HAARDERGAANK.

Ieder jaar opnieuw trekken vele duizenden pelgrims naar Borgharen om Cornelius te vereren, te danken en zijn voorspraak af te smeken. Deze pelgrimstocht, rond de sterfdag van St. Cornelius op 16 september, heet Haardergaank, de gang, de bidweg naar Borgharen. Het Cornelius octaaf wordt op grootse en sfeervolle wijze gevierd met een rijkheid aan liturgische vieringen en met de Corneliuskermis.

Naast de dagelijkse H. Mis om 10.00 uur, het lof of gebedsdienst met overweging om 15.00 uur en de plechtige Avondmis om 19.00 uur, zal er gedurende alle dagen gelegenheid zijn om de Corneliuszegen te ontvangen en de reliek te vereren. Zie hiervoor het jaarlijks uit te geven uitgebreide programma.

Het Cornelius octaaf wordt geopend met een plechtige Hoogmis om 19.00 uur op de vrijdag voor de sterfdag van de H. Cornelius (16 september). Op de daarop volgende zondag wordt de Haardergaank gehouden met aansluitend een pontificale of plechtige Eucharistieviering. Deze pelgrimstocht, Haardergaank, vertrekt om 09.30 uur en wordt begeleid door Fanfare St. Cornelius, het Gemengd Kerkelijk Zangkoor St. Cecilia en CV de Beerbieters. Meegedragen wordt het borstbeeld met reliek van de H. Cornelius. Verder is er op een donderdagavond tijdens dit octaaf om 20.30 uur een lichtprocessie en stille bidtocht voor vrede en verzoening en als demonstratie tegen zinloos geweld en misbruik van kinderen, gevolgd door een H. Mis.

Het oktaaf wordt gesloten met een plechtige Hoogmis om 10.30 uur opgedragen door de deken van Sittard, Mgr. W. van Rens, en een plechtig Lof om 15.00 uur. Aansluitend is er koffie en Corneliusvlaai. Iedereen is welkom.

De dagelijkse plechtige Avondmissen tijdens het oktaaf worden opgedragen door priesters uit de beide Limburgen en opgeluisterd door koren uit de wijde omtrek.

In 2002 is door de gemeenschap van Borgharen een verguld bronzen borstbeeld van de H. Cornelius aan de parochie aangeboden. Dit beeld bevat een reliek van de H. Cornelius en staat op een hardstenen zuil bij het Corneliusaltaar.
Hierdoor is het mogelijk dat elke pelgrim zelfstandig deze heilige kan vereren door het aanraken van de reliek.

Moge de H. Cornelius evenals de H. Martinus, zijn voorganger als patroon van de kerk en de parochie van Borgharen, voor ons allen voorsprekers zijn en onze wensen en verlangens, onze zorgen en noden, bij onze God en Vader brengen. Wij bidden, op hun voorspraak, om Gods Zegen voor onze geloofsgemeenschappen van Borgharen en Itteren en de ermee verbonden pelgrims, en voor verdieping en hernieuwing van ons geloof. Iedereen is uitgenodigd om mee te bidden en mee te vieren. Op deze manier hebben we de 1750ste sterfdag van de H. Cornelius gevierd in september 2003.

Voor de pelgrimsplaats Borgharen met het heiligdom van de H. Cornelius en haar gemeenschap, met de oudste Corneliustraditie in Nederland, is dit een geweldig herdenkingsfeest geworden.

Informatie
Broederschap van de H. Cornelius,
Kerkstraat 8,
6223 BK Borgharen
tel. 043 3632967,
E-mail : Klik hier om een mail te sturen via onze contact pagina

Copyright 2006 by Parochie H. Cornelius en H. Martinus.

Sint Cornelius Borgharen

Verehrung schon seit der Römerzeit?

An der Maas in der Provinz Limburg im Bistum Roermond liegt der kleine Ort Borgharen, heute ein Ortsteil von Maastricht, dessen Stadtmitte nur etwa 3 km entfernt ist. Die heutige Pfarrkirche, ein Backsteinbau, der in der Mitte des Ortes steht und vom Friedhof umgeben ist, wurde 1887 in frühgotischem Stil mit teilweise verglasten Klinkern erbaut. 1962 wurde die Kirche restauriert, wobei beiderseits des Chores Seitenkapellen angebaut wurden. Vorher stand an dieser Stelle eine vermutlich Ende des 15. Jahrh. errichtete Vorgängerkirche, in deren Fundamenten römisches Abbruchmaterial verwendet war. Im 19. Jahrh. befanden sich in dieser Vorgängerkirche zwei Seitenaltäre, links zu Ehren der Gottesmutter, rechts zu Ehren des hl. Cornelius.
Die Ursprünge der Cornelius-Verehrung in Borgharen liegen im Dunkeln. Der Tradition nach soll sie schon auf die Zeit zurückgehen, als die Römer in Maastricht einen Stützpunkt hatten. Jedenfalls soll der Cornelius-Kult in Borgharen älter sein als der in dem nur knapp 40 km entfernten Kornelimünster. Es hätten auch schon früh Verbindungen bestanden nach Carnac in der Bretagne und nach Compiègne, wohin Kaiser Karl der Kahle 876 die Reliquien des Cornelius aus Rom gebracht hatte. Sichere Anhaltspunkte scheint es aber dafür nicht zu geben. Jedoch wird schon “seit Jahrhunderten” um den 16. September, also zum Namensfest des hl. Cornelius, eine Kirmes in Borgharen gefeiert. Erst seit 1773 verfügt die Kirche über eine Cornelius-Reliquie, ausgestattet mit einem Zertifikat aus Rom mit Datum vom 12.12.1772. In 1975 wurde vom Bischof noch eine Cornelius-Reliquie aus Rom mitgebracht. Schon 1851 hatte Papst Pius IX. einen vollkommenen Ablass an alle verliehen, die die Borgharener Kirche am 16. September oder in der Oktav davon besuchten, beichteten und die Kommunion empfingen.

St. Martin 1979 durch Cornelius ersetzt
Im rechten Querschiff der Kirche steht ein Corneliusaltar, der im oberen Teil von 1906, im unteren Teil von 1962 stammt. In seiner Mitte befindet sich eine fast lebensgroße Statue des Heiligen mit Tiara, Kreuzstab in der linken und silbernem Horn in der rechten Hand. Bei der aus dem 18. Jahrh. stammenden Figur sind nur Kopf und Hände geschnitzt sind, das Übrige ist ein mit Stoff bekleidetes Gerüst.
Vor der Statue steht ein Reliquienbehälter in der Art einer kleinen, goldenen Monstranz. Hinter einem Glas ist ein rotes Tuch zu sehen, das die Reliquie enthält. Darauf ist ein kleiner

Streifen angebracht mit der Aufschrift: “St. Cornelius PM” (= Papst, Märtyrer). Eine zweite, ähnliche Reliquie mit derselben Aufschrift, ebenfalls in einem monstranzähnlichen Reliquiar, wird in der Sakristei aufbewahrt.
Links und rechts neben der Corneliusstatue befindet sich eine farbige Figurengruppe. Die linke stellt die Papstkrönung des hl. Cornelius dar, die rechte, wie Cornelius eine kranke Frau segnet.
Aufgrund der vielen Pilgerfahrten zum hl. Cornelius hat 1979 der damalige Pfarrerr etwas Ungewöhnliches erreicht: Mit besonderer Erlaubnis des Papstes wurde anstelle des hl. Martin Papst Cornelius als Schutzheiliger der Kirche und der Pfarrgemeinde eingesetzt. Die Kirche war nämlich, obwohl auch der hl. Cornelius dort verehrt wurde, dem hl. Martin geweiht. Davon zeugt noch eine Art Fresko außen über dem Eingangsportal; auch der Ort Borgharen hat seit jeher, wohl schon seit dem 8. Jahrh., St. Martin als Schutzpatron. Die Kirche besitzt auch eine Reliquie des hl. Martin und gehört damit zu den drei Kirchen in den Niederlanden mit einer Martins-Reliquie.

(aus dem Borgharener Pfarrbrief )

50 x mitgepilgert
Die Pilgerfahrt zum hl. Cornelius in Borgharen, der dort vor allem gegen Fallsucht, Krämpfe und Nervenleiden angerufen wird, besteht seit jeher und findet jeweils in der Oktav des Heiligen statt. In den 1990er Jahren kamen trotz des kleinen Ortes noch etwa 6.000 Gläubige zusammen, wobei die meisten Pilger aus dem nicht weit entfernten Belgien stammten. Früher waren es weit mehr: im 1. Weltkrieg etwa 50.000 Pilger, 1962 noch etwa 20.000, jetzt noch etwa 5.000. Die Prozession im Ort trägt einen besonderen Namen, nämlich “Haardergaank” (etwa = Borgharener Umzug). Oft nimmt auch der Bischof von Roermond am Umzug teil. An allen Tagen der Oktav werden mehrere Gottesdienste abgehalten, zum Teil speziell zur “Verehrung der Reliquie des hl. Cornelius” oder mit “Corneliussegen”. Laut Prof. Zenders Untersuchung über die mittelalterliche Heiligenverehrung, 1973, gab es auch hier früher den Brauch des Wägens: Es wurde Korn im Gewicht des Kranken erbettelt und verkauft; der Erlös daraus wurde geopfert.
Vor dem modernen, 1962 geschaffenen Altartisch aus schwarzem Marmor steht in einem verglasten, schwarzen Rahmen ein “Gebed tot de Heilige Cornelius” (= Gebet zum hl. Cornelius).

Bruderschaft und Fanfarenzug St. Cornelius
Das Mitteilungsblatt der Pfarrei hatte für die Oktav 2007 eine volle Seite mit Programm. Der Kopf lautete:

Haardergaank Borgharen
(Gemeente Maastricht)
St. Cornelius
Beschermheilige tegen onrust, overspannenheid en zenuwlijden
(= Schutzheiliger gegen Unruhe, Überanstrengung und Nervenleiden)
15 t/m 25 september 2011.

In der Kirche ist auch eine Kerze zu kaufen, die auf der Vorderseite die Borgharener Statue des Heiligen zeigt mit einem Schriftband darunter:

“ST. CORNELIUS BID VOOR ONS – BORGHAREN “HAARDERGAANK”
Während der Oktav findet eine Kirmes statt. In Borgharen gibt es eine – 1905 gegründete – Corneliusbruderschaft, die in ihren Glanzzeiten 2.000 Mitglieder zählte, und einen Fanfarenzug St. Cornelius. Eine Straße nennt sich Sint Cornelisstraat. Auf den Grabsteinen des Friedhofs ist zweimal der Vorname Cornelia zu finden, dazu ein Cor Bartels, der von 1922 bis 1969 lebte.

(Ausführlich über die Cornelius-Verehrung in Borgharen: Bedevaartsplaatsen in Nederland (= Wallfahrtsorte in den Niederlanden) von Peter Jan MARGRY und Charles CASPERS, Amsterdam 1997)

Leitmotiv 2011:

“Der Herr ist mein Licht und mein Heil” (Psalm 27,1)
Klik hier voor het programma van de Haardergaank 2011.
Aankondiging Corneliusoctaaf en Haardergaank 2011.
Kijken we vooruit en richten we ons op het octaaf tevens Haardergaank van 2011 dat gevierd zal worden van 16 tot en met 25 september 2011.